1. Πλαίσιο Διαχείρισης
2. Κατάσταση στην Ελλάδα
3. Πρακτικές Διαχείρισης

Το βασικό νομοθέτημα που καθορίζει τη διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων είναι η ΟΔΗΓΙΑ 91/689/ΕΟΚ για «Επικίνδυνα Απόβλητα» του Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 1991 των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Στην Ελλάδα δημοσιεύτηκαν (Μάρτιος 2006) η ΚΥΑ 13588/725/2006 «Μέτρα όροι και περιορισµοί για τη διαχείριση επικινδύνων αποβλήτων σε συµµόρφωση µε τις διατάξεις της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ" καθώς και η ΚΥΑ 24944/1159/ΦΕΚ «‘Έγκριση Γενικών Τεχνικών Προδιαγραφών για την διαχείριση επικινδύνων αποβλήτων» και τέλος τον Μάρτιο του 2007 δημοσιεύθηκε η Υ.Α. 8668/2007 «Έγκριση Εθνικού Σχεδιασμού Επικίνδυνων Αποβλήτων (ΕΣΔΕΑ), οι οποίες και διαμορφώνουν το θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση των Ε.Α. στη χώρα μας.

Σύμφωνα με τα παραπάνω νομοθετήματα, ο Εθνικός Σχεδιασµός ∆ιαχείρισης των επικινδύνων αποβλήτων εκπονείται από το Υ.ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε., µε βάση τις τεχνικές, περιβαλλοντικές, χωροταξικές κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες. Ο Εθνικός Σχεδιασµός εγκρίνεται µε κοινή απόφαση των Υπουργών ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε., Οικονοµίας και Οικονοµικών και Εσωτερικών, ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης και Αποκέντρωσης και αναθεωρείται ανά πενταετία ή νωρίτερα, εάν αυτό κριθεί επιβεβληµένο.

Για τις εργασίες επεξεργασίας, αξιοποίησης ή/και διάθεσης επικινδύνων αποβλήτων απαιτείται άδεια που χορηγείται:
ι) µε απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε., µετά από εισήγηση της αρµόδιας υπηρεσίας Περιβάλλοντος του Υπουργείου ΠΕ.ΧΩ.∆.Ε., σε εγκαταστάσεις οι οποίες εκτελούν τις ως άνω εργασίες για λογαριασµό τρίτων ή και για λογαριασµό τρίτων
ιι) µε απόφαση του Γενικού Γραµµατέα της οικείας Περιφέρειας, σε εγκαταστάσεις οι οποίες επεξεργάζονται, αξιοποιούν ή/και διαθέτουν οι ίδιες τα επικίνδυνα απόβλητα τους. Σημειώνεται πως οι Γενικοί Γραµµατείς των Περιφερειών υποβάλλουν ετήσιες εκθέσεις προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και ∆ηµοσίων Έργων. Σε σχέση με την ΚΥΑ 19396/1546/1997 η οποία και καταργήθηκε, ενισχύεται ο ρόλος του γ.γ. της περιφέρειας καθώς ορισµένες αρµοδιότητες (έκδοση αδειών, εκθέσεις κ.α.) του νοµάρχη µεταφέρονται στους γενικούς γραμματείς των αντίστοιχων περιφερειών.

Σύμφωνα με καταγραφή που έγινε σήμερα στην Ελλάδα παράγονται ετησίως, περίπου 330.000 τόνοι Ε.Α., εκ των οποίων ένα ποσοστό της τάξης του 62% υποβάλλεται σε εργασίες διάθεσης, ενώ το υπόλοιπο σε εργασίες αξιοποίησης.

Οι μεγαλύτερες ποσότητες παράγονται στην Αττική 48,5%, στη Κεντρική Μακεδονία 12,6%, στην Στερεά Ελλάδα 10,2%, στη Θεσσαλία 6,9% και στην Δυτική Ελλάδα 5,2% περίπου.

Επίσης υπάρχουν στην χώρα μας περίπου 600.000 τόνοι αποθηκευμένων επικίνδυνων αποβλήτων, κυρίως στους χώρους παραγωγής τους (Βιομηχανία) . Η ποσότητα αυτή αν και είναι μικρότερη από ότι είχε εκτιμηθεί στο παρελθόν ωστόσο εγκυμονεί εν δυνάμει κινδύνους.

Η προέλευση των επικίνδυνων αποβλήτων προέρχεται κυρίως από βιομηχανικές δραστηριότητες (διϋλιστήρια, παραγωγή αλουμινίου, χαλυβουργίες, παραγωγή λιπασμάτων, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, παραγωγή οργανικών χημικών προϊόντων) όπως και από εγκαταστάσεις εξυπηρέτησης κοινού ( λιμάνια, αεροδρόμια, ΟΣΕ, ΟΤΕ κ.α).

Στα επικίνδυνα απόβλητα των παραπάνω κλάδων περιλαμβάνονται και τα ακόλουθα ρεύματα Ε.Α., τα οποία υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς διαχείρισης:

1. Τα «ρεύματα εναλλακτικής διαχείρισης» και αφορούν χρησιμοποιημένες συσκευασίες και άλλα προϊόντα (Χρησιμοποιημένες ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές, Απόβλητα λιπαντικών ελαίων, Συσκευασίες επικινδύνων ουσιών και τμήματα των Οχημάτων Τέλους Κύκλου Ζωής ΟΤΚΖ).

Από τον Μάρτιο του 2004 μελετήσαμε και εγκρίναμε προγράμματα εναλλακτικής διαχείρισης.

2. Επικίνδυνα ιατρικά απόβλητα. Πρόκειται για τα ιατρικά απόβλητα μολυσματικού ή/και τοξικού χαρακτήρα τα οποία προέρχονται από τις διάφορες υγειονομικές μονάδες. Για τα ιατρικά απόβλητα υπάρχει αποτεφρωτικός κλίβανος στον ΧΥΤΑ Α. Λιοσίων.
3. Ζωικά υποπροϊόντα. Πρόκειται για προϊόντα ζωικής προέλευσης τα οποία δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο.
4. Πολυχλωριωμένα διφαινύλια /τριφαινύλια (PCB’s PCT’s - κλοφέν). Πρόκειται κυρίως για μονωτικά / διηλεκτρικά έλαια που περιέχουν PCB’s και υπάρχουν κατ’ εξοχήν σε συσκευές ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, ιδίως μετασχηματιστές και πυκνωτές.

Επιπλέον, στα παραγόμενα Ε.Α. περιλαμβάνονται και «μικροποσότητες επικινδύνων αποβλήτων» (ΜΠΕΑ) στα αστικά απόβλητα. Τα απόβλητα αυτά αφορούν κυρίως απορριπτόμενο οικιακό εξοπλισμό και απορριπτόμενα προϊόντα οικιακής χρήσης.

Α. Οι πρακτικές διαχείρισης των Ε.Α., που εφαρμόζονται σε επίπεδο Χώρας και αφορούν κυρίως τα Ε.Α. των βιομηχανιών, περιγράφονται παρακάτω[1].

- Αποθήκευση σε ειδικούς χώρους εντός των μονάδων παραγωγής των Ε.Α.: Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται κυρίως από βιομηχανίες οι οποίες παράγουν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων.

- Μεταφορά στο εξωτερικό με σκοπό την διάθεση ή την αξιοποίηση: Η διασυνοριακή μεταφορά Ε.Α. γίνεται προς κατάλληλες εγκαταστάσεις εντός της ΕΕ (Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Φινλανδία και Ην. Βασίλειο), λόγω απουσίας των απαιτούμενων υποδομών στην Ελλάδα, με σκοπό την ασφαλή διάθεση ή αξιοποίησή τους. Η συνολική ποσότητα Ε.Α. που μεταφέρθηκε στο εξωτερικό κατά το έτος 2004, σύμφωνα με τα στοιχεία που τηρούνται στο ΥΠΕΧΩΔΕ, ανήλθε σε 1.550 τόνους, με προορισμό κυρίως την Γερμανία (ποσοστό πάνω από 70%).

Κατά τη διασυνοριακή μεταφορά των Ε.Α. τηρούνται οι διαδικασίες του κανονισμού 259/93/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει.

Β. Για τα ρεύματα Ε.Α. που υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς διαχείρισης αναφέρονται ειδικότερα τα εξής:

1. Ρεύματα εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών και άλλων προϊόντων:

Κατά το έτος 2004 εγκρίθηκαν, με Απόφαση Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, τέσσερα (4) συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, εκ των οποίων ένα για Απόβλητα Λιπαντικών Ελαίων (Α.Λ.Ε.), ένα για φορητές ηλεκτρικές στήλες και συσσωρευτές, ένα για συσσωρευτές οχημάτων και βιομηχανίας και ένα για ΟΤΚΖ, ενώ το έτος 2006 εγκρίθηκε ένα σύστημα για συσσωρευτές οχημάτων Κρήτης.

2. Πολυχλωριωμένα διφαινύλια / τριφαινύλια (PCB’s)

Η κύρια πρακτική διαχείρισης των PCB’s στην Ελλάδα είναι η μεταφορά τους στο εξωτερικό, με σκοπό την τελική τους διάθεση σε κατάλληλες εγκαταστάσεις.

Κατά το έτος 2004 η ποσότητα των υλικών αυτών που εξήχθησαν στο εξωτερικό, υπό τη μορφή είτε άχρηστων συσκευών (κυρίως πυκνωτών και μετασχηματιστών) είτε άλλων αποβλήτων (ελαίων, χώματος κ.α.) που περιείχαν PCB’s, ανήλθε σε 290 τόνους περίπου.

3. Ζωικά υποπροϊόντα

Σήμερα υπάρχουν μικρές μονάδες αποτέφρωσης των εν λόγω υλικών που ανήκουν στην κατηγορία 1 του Κανονισμού 1774/2002/ΕΚ (υψηλής επικινδυνότητας), οι οποίες λειτουργούν εντός των σφαγείων.

4. Επικίνδυνα ιατρικά απόβλητα

Στο Νομό Αττικής λειτουργεί μια εγκατάσταση αποτέφρωσης επικίνδυνων ιατρικών αποβλήτων, η οποία δέχεται απόβλητα που προέρχονται από διάφορες υγειονομικές μονάδες της χώρας. Λόγω της ανεπάρκειας στις απαιτούμενες υποδομές διάθεσης των εν λόγω αποβλήτων, ορισμένες νοσοκομειακές μονάδες αποτεφρώνουν τα επικίνδυνα απόβλητά τους σε κλιβάνους εγκατεστημένους εντός των χώρων τους. Σημειώνεται ότι ποσοστό 33% περίπου των υγειονομικών μονάδων της χώρας χρησιμοποιεί τεχνικές αποστείρωσης των μολυσματικών αποβλήτων που παράγει.

Γ. Όσον αφορά τις «μικροποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων» ΜΠΕΑ στα αστικά απόβλητα, η επικρατούσα πρακτική διαχείρισης είναι ίδια με εκείνη των αστικών αποβλήτων που τα περιέχουν, δηλαδή δεν λαμβάνει χώρα χωριστή συλλογή και διαχείρισή τους. Πρόσφατα άρχισε να αναπτύσσεται η χωριστή συλλογή των μπαταριών που απορρίπτονται σαν οικιακά απόβλητα, στο πλαίσιο της εναλλακτικής διαχείρισης των συσκευασιών και άλλων προϊόντων.

Δ. Συνοπτική περιγραφή των υφιστάμενων πρακτικών διαχείρισης Ε.Α.

Ε. Παρουσίαση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης Ε.Α.

Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι υφιστάμενες στη Χώρα εγκαταστάσεις διαχείρισης Ε.Α.

Πίνακας 4.1-4: Παρουσίαση υφιστάμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης Ε.Α. (στοιχεία έτους 2005)

Σημείωση: Στον τομέα ανακύκλωσης χρησιμοποιημένων συσσωρευτών μολύβδου-οξέος, στον παραπάνω Πίνακα, περιλαμβάνονται οι εταιρείες που συνεργάζονται με το εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης για τους εν λόγω συσσωρευτές. Ο Πίνακας 4.1-4 δεν είναι εξαντλητικός.